CBSE Class 12 Sanskrit Chapter 5: अहो! राजते कीदृशीयं हिमानी NCERT Solutions

NCERT Solutions PDF Class 12 PDF

This section provides NCERT Solutions for Class 12 Sanskrit, Chapter 5, titled 'Aho! Rajate Kidrishiyam Himani' (Oh! How Beautiful is this Snow Mountain!). The chapter narrates an exciting trekking experience in Leh-Ladakh, highlighting the spirit of adventure and perseverance. Students will find detailed explanations of the text, vocabulary, and the context of the dialogues. The solutions aim to help students grasp the narrative, understand the geographical descriptions of Ladakh, and appreciate the values of courage and sacrifice. These solutions are designed to aid in exam preparation by clarifying the chapter's content and enhancing comprehension skills for Sanskrit literature.

Quick info

BoardCBSE
ClassClass 12
SubjectSanskrit
Session2026
LanguageHindi
TypeNCERT Solutions
ChapterChapter 5

Chapter summary

Chapter 5 of the Class 12 Sanskrit textbook, 'Aho! Rajate Kidrishiyam Himani', focuses on a captivating account of a trekking expedition to Leh-Ladakh. The solutions cover the initial dialogues where students express curiosity about trekking pictures, and the teacher begins to share her adventurous journey. Key aspects include understanding the geographical features of Ladakh, the significance of the Sindhu River, and the descriptive language used to portray the landscape. The exercises help in comprehending the narrative and vocabulary related to adventure and nature.

Learning outcomes

  • Understand the narrative of a trekking expedition to Leh-Ladakh.
  • Learn new Sanskrit vocabulary related to mountains, geography, and adventure.
  • Analyze dialogues between students and a teacher regarding a travelogue.
  • Appreciate the descriptions of natural landscapes in Sanskrit literature.
  • Grasp the cultural and geographical context of the Ladakh region.
  • Develop comprehension skills for Sanskrit prose.

Topics covered

Paper topics

  • Introduction to Leh-Ladakh Trekking
  • Student-Teacher Dialogue
  • Meaning of Ladakh
  • Historical spread of Buddhism
  • Geographical description of Ladakh
  • Sindhu River
  • Summer landscape of Ladakh
  • Vocabulary related to mountains and geography
  • Understanding Sanskrit prose
  • Narrative of adventure

Important topics

  • Narrative of the Leh-Ladakh Trek
  • Geographical Features of Ladakh
  • Meaning and Significance of 'Ladakh'
  • Descriptions of the Landscape
  • Vocabulary for Adventure and Geography

PDF preview

Read page by page below. PDF is streamed from the official NCERT website — no download button on this page.

Loading document …
Page of
Loading page …

Questions and Solutions

प्रश्न 1

विद्यालयस्य वार्षिक पत्रिकायां पर्वतारोहणं कुर्वतां छात्राणां चित्राणि प्रदर्शितानि । तानि दृष्ट्वा सर्वे छात्राः आश्चर्यान्विताः शिक्षिकाम् उपेत्य तस्याः यात्रायाः वृत्तान्तं ज्ञातुम् अनुरोधं कुर्वन्ति । शिक्षिका तेषाम् आग्रहं मत्या लेहलदाखयात्रायाः रोमाञ्चकारिणम् अनुभवं प्रस्तौति। किञ्च खलु असाध्यं दृढ़सङ्कल्पवताम्। नूनम् एतादृशानि वर्णनानि अस्माकं हृदयेषु कष्टसहिष्णुतायाः त्यागस्य च भावनाः जनयन्ति ।
Solution:

विद्यालय की वार्षिक पत्रिका में पर्वतारोहण करते हुए छात्रों के चित्र प्रदर्शित किए गए थे। उन चित्रों को देखकर सभी छात्र आश्चर्यचकित हो गए और शिक्षिका के पास जाकर उनसे अपनी यात्रा का वृत्तान्त बताने का अनुरोध करने लगे। शिक्षिका ने छात्रों के इस आग्रह को स्वीकार करते हुए, लेह-लद्दाख की अपनी यात्रा के रोमांचक अनुभव को साझा किया। उन्होंने इस बात पर जोर दिया कि पक्के इरादे वाले व्यक्तियों के लिए कोई भी कार्य असाध्य या असंभव नहीं होता है। ऐसे यात्रा वृत्तान्त निश्चय ही हमारे हृदय में कठिनाइयों को सहन करने की क्षमता (कष्टसहिष्णुता) और त्याग की भावनाओं को उत्पन्न करते हैं।

प्रश्न 2

(छात्राः विद्यालयस्य पत्रिकायां चित्राणि पश्यन्ति) कविता मान्ये, किम् एतानि चित्राणि पर्वतारोहणस्य सन्ति? शिक्षिका आम् । गतवर्षे द्वादशकक्षायाः छात्राः मम संरक्षकत्वे लेह-लद्दाखनगरं प्रयाताः। ममता चित्राणि वीक्ष्य प्रतिभाति यत् इदम् अभियानम् अतीव रोचकम् साहसिंक चासीत्। शिक्षिका नास्ति संदेहः। किं प्रक्षेपकमाध्यमेन तत् सर्वं यात्रावृत्तं द्रष्टुं वाञ्छथ? उभे आम्, अस्मार्कं कक्षायाः सर्वे छात्राः द्रष्ट्रम उत्सुकाः। शिक्षिका शोभनम् । उपविशत । अहं प्रक्षेपकेण दर्शयामि ।
Solution:

(छात्र-छात्राएँ विद्यालय की पत्रिका में चित्र देख रहे हैं/रही हैं।)

कविता: हे माननीया शिक्षिका जी, क्या ये चित्र पर्वतारोहण के हैं?

शिक्षिका: हाँ। पिछले वर्ष बारहवीं कक्षा के छात्र मेरी देखरेख में लेह-लद्दाख नगर की यात्रा पर गए थे।

ममता: चित्रों को देखकर ऐसा प्रतीत होता है कि यह अभियान बहुत ही रोचक और साहसपूर्ण था।

शिक्षिका: इसमें कोई संदेह नहीं है। क्या आप सब प्रक्षेपक (प्रोजेक्टर) की सहायता से उस पूरी यात्रा का वृत्तान्त देखना चाहेंगी?

दोनों (कविता और ममता): हाँ, हमारी कक्षा की सभी छात्राएँ उसे देखने के लिए बहुत उत्सुक हैं।

शिक्षिका: बहुत अच्छा। बैठ जाइए। मैं प्रक्षेपक से दिखाती हूँ।

प्रश्न 3

(सर्वे कक्षायां यथास्थानम् उपविशन्ति, प्रक्षेपकं संचलित) विजयः अहो। विपुलहिमराशिना धवला एते लद्दाखप्रदेशीया गिरयः अतीव शोभन्ते। वन्दना आचार्ये, किं लद्दाख-शब्दस्य कश्चिद् विशिष्टोऽर्थः? शिक्षिका शोभनः प्रश्नः। श्रृणुत, उत्तुङ्गपर्वतानाम् उपत्यकाभूमिम् लद्दाख इति वदन्ति। श्यामा एवम् । श्रूयते यत् लद्दाखमार्गेणैव तिब्बतक्षेत्रे बौद्धं-धर्मस्य प्रवेशः अभवत् । शिक्षिका सत्यम् । पश्यन्तु कथं लद्दाखे आस्तृतः नीलाकाशः छत्रवत् प्रतीयते । अपरं पश्यत-उपत्यकायां चित्रेऽस्मिन् या रेखा प्रतिभाति, सा उपत्यकां विभजन्ती सिन्धुनदी अस्ति। ग्रीष्मे नीलवर्णा भूमिः धूसरवर्णा जायते, यतः बालुका उड्डीय सर्वां भूमिम् आवृणोति।
Solution:

(सभी छात्र कक्षा में अपने-अपने स्थान पर बैठ जाते हैं, और शिक्षिका प्रक्षेपक को चलाती है।)

विजय: वाह! बर्फ की विशाल राशियों से ढके हुए ये लद्दाख प्रदेश के पर्वत बहुत सुन्दर लग रहे हैं।

वन्दना: आचार्य (शिक्षिका), क्या 'लद्दाख' शब्द का कोई विशेष अर्थ है?

शिक्षिका: अच्छा प्रश्न है। सुनिए, ऊँचे पर्वतों की घाटी वाली भूमि को 'लद्दाख' कहते हैं।

श्यामा: अच्छा। ऐसा सुना जाता है कि लद्दाख के मार्ग से ही तिब्बत क्षेत्र में बौद्ध धर्म का प्रवेश हुआ था।

शिक्षिका: यह सत्य है। देखिए, लद्दाख में फैला हुआ नीला आकाश एक छतरी की तरह प्रतीत हो रहा है। और देखिए - इस घाटी के चित्र में जो रेखा दिखाई दे रही है, वह घाटी को विभाजित करने वाली सिन्धु नदी है। ग्रीष्म ऋतु में (जो भूमि अभी नीली दिख रही है) वह धूसर (भूरे) रंग की हो जाती है, क्योंकि रेत उड़कर सारी भूमि को ढक लेती है।

Common mistakes

  • Misinterpreting Sanskrit vocabulary related to geographical terms.
  • Difficulty in understanding the grammatical structures in dialogues.
  • Confusing the sequence of events in the narrative.
  • Overlooking the cultural significance mentioned in the text.

Revision tips

  • Read the chapter text aloud to improve pronunciation and fluency.
  • Create flashcards for new vocabulary words and their meanings.
  • Summarize the teacher's travel experience in your own words.
  • Practice translating the dialogues to reinforce grammar and comprehension.
  • Focus on understanding the descriptions of the landscape and the Sindhu River.

Practice MCQs

Q1. विद्यालय की वार्षिक पत्रिका में छात्रों को किस प्रकार के चित्र प्रदर्शित किए गए थे?

Q2. शिक्षिका ने छात्रों को किस स्थान की यात्रा का वृत्तान्त सुनाने का प्रस्ताव रखा?

Q3. लद्दाख शब्द का क्या अर्थ है जैसा कि शिक्षिका ने बताया?

Q4. पाठ के अनुसार, बौद्ध धर्म का प्रवेश तिब्बत क्षेत्र में किस मार्ग से हुआ था?

Q5. ग्रीष्म ऋतु में लद्दाख की भूमि का रंग कैसा हो जाता है और क्यों?

Frequently asked questions

यह NCERT समाधान किस कक्षा और विषय के लिए हैं?

ये NCERT समाधान CBSE बोर्ड की कक्षा 12 के संस्कृत विषय के लिए हैं।

यह समाधान किस अध्याय को कवर करते हैं?

यह समाधान 'अहो! राजते कीदृशीयं हिमानी' नामक अध्याय 5 को कवर करते हैं।

इस अध्याय का मुख्य विषय क्या है?

इस अध्याय का मुख्य विषय लेह-लद्दाख की एक रोमांचक पर्वतारोहण यात्रा का वर्णन है, जिसमें साहस और दृढ़ संकल्प पर जोर दिया गया है।

समाधान छात्रों को कैसे मदद करेंगे?

ये समाधान छात्रों को पाठ को बेहतर ढंग से समझने, नए संस्कृत शब्दों को सीखने और यात्रा वृत्तान्त के भौगोलिक और सांस्कृतिक पहलुओं को जानने में मदद करेंगे।

क्या इन समाधानों में कठिन शब्दों के अर्थ दिए गए हैं?

हाँ, समाधानों में पाठ में आए महत्वपूर्ण संस्कृत शब्दों के अर्थ और उनकी व्याख्या शामिल है।

यह समाधान परीक्षा की तैयारी के लिए कैसे उपयोगी हैं?

ये समाधान पाठ की विस्तृत व्याख्या, संवादों की समझ और विषय-वस्तु के सारांश प्रदान करके परीक्षा की तैयारी में सहायता करते हैं।

Content reviewed by the NCERT Help team. Editorial Team and update policy

NCERT Solutions PDF PDF on NCERT Help. URL unchanged for search indexing.