NCERT Class 8 Social Science Exploring Society India and Beyond Part-I (Sanskrit): Chapter 6 — संसदीया व्यवस्था - विधायिका कार्यपालिका च
This chapter, "Parliamentary System - Legislature and Executive," from NCERT's Class 8 Social Science textbook 'Exploring Society India and Beyond Part-I,' delves into the foundational aspects of India's parliamentary democracy. It begins by quoting Alladi Krishnaswami Iyer, emphasizing that the Constitution is not just a legal document but a living medium reflecting the spirit of the age. The chapter poses critical questions about the structure and functioning of India's parliamentary system, the roles of the legislature and executive at both union and state levels, and how they are organized. It uses the example of students visiting the new Parliament House in Delhi to illustrate architectural features and symbolic representations of India's democratic values, highlighting balance, inclusion, and purpose. The text also touches upon sustainable architecture and the rich cultural heritage embedded within the building, underscoring the importance of remembering democratic roots while progressing. This chapter aims to provide students with a comprehensive understanding of governance in India.
Quick info
| Board | CBSE / NCERT |
|---|---|
| Class | Class 8 |
| Subject | Social Science |
| Book | Exploring Society India and Beyond Part-I (Sanskrit) |
| Chapter | Chapter 6 — संसदीया व्यवस्था - विधायिका कार्यपालिका च |
| Language | Sanskrit |
| PDF type | NCERT Textbook |
| Session | CBSE 2026 |
| Reading time | 1 minute |
| Word count | 196 |
Learning outcomes
- Understand the structure and functioning of India's parliamentary system.
- Identify the key roles of the legislature and executive at union and state levels.
- Appreciate the symbolic and architectural significance of the new Parliament House.
- Recognize the principles of balance, inclusion, and purpose in governance.
- Understand the importance of democratic roots in national progress.
Vocabulary
| Word | Meaning |
|---|---|
| संविधान | Constitution |
| संसदीय व्यवस्था | Parliamentary System |
| विधायिका | Legislature |
| कार्यपालिका | Executive |
| लोकतंत्र | Democracy |
| गणतंत्र | Republic |
| यात्रा | Journey/Trip |
| उत्सुक | Eager/Curious |
| त्रिभुज | Triangle |
| सन्तुलन | Balance |
| समावेशन | Inclusion |
| उद्देश्य | Purpose/Objective |
The complete chapter text is read in the official NCERT PDF viewer below (streamed from ncert.nic.in). This page provides NCERT Help study material — summary, vocabulary, practice questions, and FAQs — not a full reproduction of the textbook.
Read chapter online
This PDF is loaded from the official NCERT website (ncert.nic.in). Use the page buttons below to read — download is disabled on NCERT Help.
Read page by page below. PDF is streamed from the official NCERT website — no download button on this page.
Practice questions
- भारतस्य संसदीय व्यवस्थायाः प्रमुखानि कानि कार्याणि सन्ति? Answer: भारतस्य संसदीय व्यवस्थायाः प्रमुख कार्याणि विधायिकायाः निर्माणं, कार्यपालिकायाः नियन्त्रणं, तथा जनहितस्य रक्षणं सन्ति।
- नूतन संसद् भवनस्य वास्तुकलायाः कानि विशेषणानि सन्ति? Answer: नूतन संसद् भवनं त्रि-पक्षीय विन्यासेन युक्तं, हरित निर्माणस्य उपयोगं करोति, येन विद्युत् उत्पादनं न्यूनं भवति।
- लोकतंत्रस्य मूलं किं स्मर्तव्यम्? Answer: लोकतंत्रस्य मूलं कदापि न विस्मर्तव्यम्।
- संसद् भवनस्य अन्तः कानि चित्राणि उत्कीर्णानि सन्ति? Answer: संसद् भवनस्य अन्तः मयूरैः, कमलैः, आदिवासि-कलाभिः, मन्दिरविन्यासैः, स्वातन्त्र्ययोद्धृभिः च उत्कीर्ण-भित्तिः अस्ति।
Frequently asked questions
संविधानं किं अस्ति?
संविधानं न केवलं न्यायविदां लेखः अपि तु जीवनस्य माध्यममपि अस्ति, यत् युगस्य भावनां प्रतिविम्बयति।
भारतस्य संसदीय व्यवस्था कथं संरचिता?
भारतस्य संसदीय व्यवस्था विधायिकां कार्यपालिकां च समाविष्टं कृत्वा संरचिता अस्ति।
संसदः प्रमुख कार्याणि कानि?
संसदः प्रमुख कार्याणि देशस्य विधानं निर्माणं, कार्यपालिकायाः नियन्त्रणं, तथा जनहितस्य रक्षणं सन्ति।
भारतस्य संसदीय-प्रजातंत्रे विधायिकायाः कार्यपालिकायाः च का भूमिका?
विधायिका विधानं निर्माति, कार्यपालिका तस्य पालनं करोति, तथा उभौ अपि देशस्य सुचारु प्रशासनाय मिलित्वा कार्यं कुर्वन्ति।
नूतन संसद् भवनस्य वास्तुकलायाः कानि विशेषणानि सन्ति?
नूतन संसद् भवनं त्रि-पक्षीय विन्यासेन युक्तं, सन्तुलनं, समावेशनं, उद्देश्यं च प्रतिविम्बयति तथा हरित निर्माणस्य उपयोगं करोति।
संसद् भवनस्य अन्तः कानि कलात्मक तत्त्वानि सन्ति?
संसद् भवनस्य अन्तः मयूरैः, कमलैः, आदिवासि-कलाभिः, मन्दिरविन्यासैः, स्वातन्त्र्ययोद्धृभिः च उत्कीर्ण-भित्तिः अस्ति।
Related resources
Important topics
Topics covered
NCERT Class 8 Social Science — Exploring Society India and Beyond Part-I (Sanskrit) — Chapter 6 — संसदीया व्यवस्था - विधायिका कार्यपालिका च. Verified by NCERT Help Editorial Team. Reviewed on 29 Jul 2026. Last updated 10 Aug 2026.